Terapötik Terapi
Terapötik ilişki ruh sağlığı çalışanının becerileri ile ilgili bir konu olmaktan ziyâde, ruh sağlığı çalışanlarının ve hastanın tutumları ve aralarındaki ilişkiyle ilgilidir. Bu ilişki, iletişim ve güveni sağlayan güvenli bir ortam yaratılmasına bağlı olarak ortaya çıkarsa ittifak tesis edilir.
• Ruh sağlığı çalışanı için hasta, hastanın iyiliği için ortaklaşa çalışırlarsa ittifak kurulmuş olur. Teropötik ilişki sağlık çalışanı ve hastanın ilk buluştuğu andan itibâren başlar.
Teropötik İttifakın ve İlişkinin Temel Bileşenleri
• İletişim / bağ – Bir ilişki gelişmeden önce bağ kurabilmek önemlidir. Açık uçlu sorular sorularak hastanın konuşmasını teşvik etmek faydalıdır. İlk seansta kişisel değil genel sorular sormak hastanın rahatlamasını sağlar. Hastayı yargılamayan, onun iyiliği için çabalayan bir tutum sergilemek önemlidir.
• Güven – Terapötik ilişkinin temel bileşeni güvendir. Birçok hasta hayâl kırıklıkları ve istikrarlı olmayan hâttâ kendilerini istismar eden ilişkiler yaşamıştır. Güven zaman içinde gelişir ve sürecin bir parçası olarak kalır. Güven olmazsa terapötik ilişkinin oturması mümkün değildir. Diğer önemli bileşenler mahremiyet, sınırların konulması ve dengeli olmaktır.
• Saygı / Onur – Birçok hasta istismar edilmiş ve zarar görmüştür. Kendilerine olan saygıları düşüktür. Teropötik ilişki sırasında hastalara saygılı bir şekilde davranılırsa hastalar tekrar itibârlarını kazanabilirler.
• Empati – Empati, sempati (hasta gibi hissetmek) demek değil, daha ziyâde hastanın idraklerini anlamaya açık olmaktır ve terapötik açıklama yoluyla hastanın bunları daha iyi anlamasına yardım eder.
• Gerçeği söylemek – Gerçeği söylemek güvenle ilişkilidir. Çünkü bu sâyede hastaya “ben dürüstüm ve gerçek bir insanım” mesajı verilir. Bu şekilde yaklaşmak hastanın gerçek hislerini anlamaya izin verir ve hasta da bu sâyede bu tecrübeden bir şeyler öğrenerek gelişebilir.
Kendiliğin Terapötik Amaçla Kullanımı
Hastayla bağlantıyı sağlayabilmek ve müdahaleleri yapılandırmak için kişinin bilinçli olarak kendi kişiliğini kullanabilme kaabiliyetidir. Kendinin farkında olmak ve kendini anlamayı gerektirir.
İlişki Gelişiminin Evreleri
• Yönelim evresi – Bu evrede sağlık çalışanı ile hasta ilk kez buluşur ve ilk izlenimler oluşur.
» Bağ kurulur ve güven başlar
» İlişki ve bağ çok önemlidir.
» Hastanın problemi tanımlaması ve kendine yardım için doktora yardım eden bir partner olması teşvik edilir.
» Bağ ve ilişki sağlandıktan sonra ilişki bir sonraki evreye hazırdır.
• Özdeşim evresi – bu evrede ruh sağlığı çalışanının ve hastanın
» İdrakleri netleştirirler ve ilişki için beklentiler koyarlar,
» Birbirlerini tanıyıp, anlamaya başlarlar.
• Çalışma evresi – Hasta, sürece ve ilişkiye aktif olarak katılır ve kendine yardım sürecinde yer alır. Bir miktar sorumluluk ve bağımsızlık sergiler.
» Bu evre içinde sıkı çalışma başladığından çalışma evresi olarak adlandırılır.
» Hasta terapötik araştırma sırasından ruh sağlığı çalışanının kendisine yardım etmeye çalıştığını ve kendi tarafında olduğunu bilmeli ve buna inanmalıdır.
» Bu evreye daha güven oluşmadan girilirse hastalar için sıkıntı veren bilgiler sunulduğunda âni olarak ilişkiyi sonlandırabilirler.
• Sonlandırma evresi – Hasta ilişkiden ihtiyacı olan şeyleri almıştır ve ayrılmaya hazırdır.
» Daha önce belirlenmiş hedeflere ulaşılmış veya bir kriz çözülmüş olabilir.
» Terk edilme korkusu ve birine yakın olma ihtiyacından haberdar olun.
» Hem ruh sağlığı çalışanı hem de hasta üzüntü yaşayabilir ki bu normâldir.
» Bağımlı kişiliği olan hastalara olumlu yönlerinin yansıtılması ve ilişki sırasında gerçekleşen büyümenin gösterilmesi yoluyla yardım etmek gerekebilir.
• Hastayı bir sorun terapiye geri getiriyorsa ilişki zâten kurulmuştur; bu sebeple yönelim evresine dönülmez ancak hem hasta hem de terapist yeni sorunlar tanımlamalı ve yönelinen sonuçlar ile ilgili yeni beklentiler oluşturmalıdır. Bu sefer ilişkinin çalışma evresine geçmek daha kolay olabilir ve bu daha hızla yapılacaktır.
KISSADAN HİSSE: Güvenmek ve kendini emniyette hissetmek terapötik ittifakın temel bileşenleridir. Çünkü birçok hasta istismar, sebatsızlık, verilen sözlerin tutulmaması ve kırılgan ilişkilerle ilgili tecrübeler yaşamıştır.
Sözel Olmayan İletişim
Hasta ile olup biten şeyler hakkında sözel olmayan iletişim sözel olarak ifâde edilen şeylerden daha iyi bir iletişimdir.
» Konuşma önemli olsa da bu değerlendirmenin sâdece bir bileşenidir.
» Gözlem becerilerinizi geliştirmeniz aynı derecede önemlidir.
» Bâzı hastalar hislerini ifâde etmeyip sadece davranışları (yumruğunu sıkma, başını öne eğme, kollarını çaprazlama) yoluyla hisleri hakkında ipuçları verebilir.
» Sözel olmayan iletişim hastaya da ruh sağlığı çalışanının neler hissettiği hakkında ipuçları verir.
• Fiziksel görünüm – Şık bir görünüm hastanın kendisine baktığını ve kendisini iyi hissettiğini düşündürür. Şizofreni veya depresyon hastaları uygunsuz giyinmiş veya bakımsız olabilir.
• Vücut hareketleri / pozisyon – Yavaş veya hızlı hareketler depresyon veya maniyi düşündürebilir; öne eğilmiş bir pozisyon depresyonu düşündürür. İlâçlar tarafından ortaya çıkarılmış vücut hareketleri ve pozisyonlar arasında şunlar yer alır: psödoparkinsonizim (antipsikotikler); akatizi (yerinde duramama, antipsikotikler, sıcaklık (gülümseme), soğukluk (kolların çaprazlanması), ayakların içe dönük çevrilmesi (çekingenlik) de sözel olmayan iletişimdir.
• Dokunma – Dokunma diğeriyle bir köprü veya bağlantı kurar. Dokunma kültüre dayalı olarak farklı anlamlar ifâde eder. Bâzı kültürlerde insanlar birbirlerine daha fazla dokunurlar. Dokunma çok olumlu bir etki yapabilir ama dokunmadan önce izin alınmalıdır. Birçok psikiyatrik hasta “sınır ihlâlleri” yaşamıştır ve bu nedenle mâsumca bir dokunma yanlış yorumlanabilir. Yaşlı hastalar dokunulmaktan hazzederler.
• Gözler – Konuşma sırasında göz temasının korunabilmesi hastanın sosyal beceri ve kendine güveni ile ilgili ipuçları sunar. Göz temâsı olmazsa iki insanın iletişiminde bir kopukluk vardır. Göz temâsının olmaması şüpheciliği ve bir şeylerin gizlenmek istediğini düşündürür. Göz temâsı ile ilgili kültürel yorumları hatırlayın (temel tablolara bakınız).
• Ses – Ses hastanın duygudurumu için bir ipucu olabilir. Sesin tonu, yüksekliği ve hızı önemli ipucudur. Manik hastalar yüksek sesle, hızlı ve basınçlı konuşurlar. Anksiyeteli hastalar yüksek bir tonda ve hızlı konuşabilirler. Depresif hastalar yavaş konuşurlar ve bilgi sanki dişlerinin arasından çekiliyormuş hissi verilebilir.
Kaynak - Online Doktor
